NHẬT BẢN BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN ĐA DẠNG HÓA LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI: XU HƯỚNG NÀO ĐANG HÌNH THÀNH?

Trong giai đoạn 2022–2025, thị trường lao động Nhật Bản chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ về cơ cấu quốc tịch của lực lượng lao động nước ngoài. Nếu như trước đây Việt Nam luôn chiếm tỷ trọng áp đảo, thì những năm gần đây, sự nổi lên của Indonesia, Nepal và một số quốc gia Nam Á đã tạo nên một bức tranh đa dạng hơn. Số liệu thống kê 2022–2025 cho thấy sự gia tăng nhanh chóng của lao động đến từ Indonesia, Nepal và một số quốc gia Nam Á khác”. Xu hướng này phản ánh sự điều chỉnh chiến lược tiếp nhận lao động của Nhật Bản trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng.

Nhật Bản tăng tốc tiếp nhận lao động từ Indonesia và Nepal

 Số liệu tổng hợp từ báo cáo hàng năm 外国人雇用状況 (Tình hình sử dụng lao động nước ngoài) do MHLW (Ministry of Health, Labour and Welfare – tức Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản) công bố cho thấy tốc độ tăng trưởng của Indonesia và Nepal vượt trội so với các quốc tịch khác. Giai đoạn 2022–2023, Indonesia tăng tới +56%, mức tăng cao nhất trong tất cả các quốc tịch, trong khi Nepal tăng +23% và tiếp tục nằm trong nhóm tăng nhanh. Đến năm 2024, xu hướng này càng rõ rệt hơn khi tổng số lao động nước ngoài đạt 2.302.587 người, tăng +12,4% so với năm trước. Trong đó, Việt Nam tăng từ 518.364 lên 570.708 người (+10%); Indonesia tăng từ 121.507 lên 169.539 người (+39%); Nepal tăng từ 145.587 lên 187.657 người (+29%). Những con số này cho thấy Indonesia và Nepal đang thu hẹp khoảng cách với Việt Nam, đồng thời trở thành hai nguồn cung lao động quan trọng của Nhật Bản.

(Ảnh minh họa: số lượng người lao động kỹ năng đặc định Indonesia đang gia tăng tại Nhật Bản)

Trước xu hướng này, ông Hoàng Tuấn Duy, Giám đốc Cty Cổ phần Thương mại và Phát triển quốc tế IPM cho rằng “các nước có nguồn lao động dôi dư lớn như Indonesia, Nepal, Myanma...dần trở nên xu hướng tiếp nhận mới cho các công ty Nhật Bản. Bản thân các nước này cũng bằng mọi giá quảng bá hình ảnh quốc gia, quảng bá nguồn lao động nước mình sang Nhật Bản bằng vô số hình thức. Tôi cho rằng trong dài hạn, Việt Nam vẫn là lựa chọn số hai hoặc số 3 trong chu kỳ mới, tuy nhiên nếu chiến lược đào tạo ngoại ngữ, đào tạo nghề gắn với XKLĐ không đột phá mạnh mẽ sẽ kéo theo số lượng lao động Việt Nam đi Nhật Bản làm việc sẽ giảm là điều không tránh khỏi”.

(Ảnh minh họa: Ông Hoàng Tuấn Duy, Giám đốc Cty Cổ phần Thương mại và Phát triển quốc tế IPM trong chuyến công tác tại Indonesia)

Vai trò của chương trình Kỹ năng đặc định (tokutei ginou) tại Nhật Bản

Một trong những động lực chính thúc đẩy sự đa dạng hóa quốc tịch là chương trình Kỹ năng đặc định (Tokutei ginou) tiếp tục được mở rộng, tạo điều kiện cho nhiều quốc tịch mới tham gia thị trường Nhật Bản. Tính đến giữa năm 2025, số người có visa kỹ năng đặc định đạt 336.196, trong đó Việt Nam chiếm khoảng 40%, tiếp theo là Indonesia và Myanmar. Điều này cho thấy dù Việt Nam vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng các quốc gia khác đang tăng tốc nhanh chóng nhờ chính sách mở rộng tiếp nhận của Nhật.

Các phân tích về thị trường lao động nước ngoài tại Nhật đều nhấn mạnh xu hướng đa dạng hóa quốc tịch, không còn chỉ xoay quanh vài nước truyền thống. Điều này phù hợp với bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong các ngành như chế biến thực phẩm, điều dưỡng, xây dựng và khách sạn. Đây cũng là những ngành mà Indonesia và Nepal có lợi thế về thể lực, kỷ luật và khả năng thích ứng. Bên cạnh đó, dù không nằm trong nhóm quốc tịch lớn, Bangladesh vẫn xuất hiện trong bảng thống kê quốc tịch của MHLW và có xu hướng tăng dần. Điều này cho thấy Nhật Bản đang mở rộng tiếp nhận cả những nguồn lao động mới nổi.

Doanh nghiệp Việt Nam có chuyển hướng hay không?

Một câu hỏi được đặt ra là liệu các doanh nghiệp xuất khẩu lao động Việt Nam có đang mở rộng sang việc giới thiệu lao động từ các nước khác hay không. Hiện chưa có số liệu chính thức để khẳng định hoặc phủ định, tuy nhiên, xét trong bối cảnh Nhật Bản chủ trương đa dạng hóa quốc tịch và tốc độ tăng trưởng mạnh của Indonesia, Nepal, có thể xem đây là một xu hướng hợp lý và phù hợp với biến động của thị trường. Thực tế dù chưa có số liệu thống kê cụ thể, nhưng về mặt logic thị trường, việc các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào việc cung ứng lao động từ các quốc gia khác là hoàn toàn khả thi.

Từ góc độ của một số công ty đang hoạt động trong lĩnh vực giới thiệu nhân lực tại Việt Nam, xu hướng này không phải là “mối đe dọa”, mà là một tín hiệu tái cấu trúc thị trường lao động Nhật Bản theo hướng cạnh tranh và chọn lọc hơn. Những năm trước đây, Việt Nam gần như là nguồn cung lao động chủ lực của Nhật Bản, đặc biệt trong chương trình thực tập sinh. Tuy nhiên, giai đoạn 2022–2025 cho thấy Nhật Bản đang chủ động đa dạng hóa nguồn nhân lực từ các quốc gia như Indonesia, Nepal, Philippines… Điều này phản ánh hai vấn đề cốt lõi: thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng và nhu cầu giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Th.s Triệu Hải Hà – Giám đốc Công ty Cổ phần Giáo dục Quốc tế Khang Anh có trụ sở tại Hà Nội nhận định: “Việt Nam vẫn có lợi thế nhưng không còn là sự lựa chọn đương nhiên. Lao động Việt Nam vẫn được đánh giá cao về sự chăm chỉ, khả năng thích nghi và tay nghề tương đối tốt. Tuy nhiên, chi phí ngày càng tăng, tỷ lệ chuyển việc và một số vấn đề về kỷ luật lao động khiến doanh nghiệp Nhật bắt đầu tìm phương án thay thế. Điều này có nghĩa là nếu không nâng cấp chất lượng, Việt Nam sẽ dần mất lợi thế cạnh tranh.”

(Ảnh minh họa: Th.s Triệu Hải Hà – Giám đốc Công ty Cổ phần Giáo dục Quốc tế Khang Anh)

Lao động Việt Nam vẫn là chủ đạo – nhưng không phải duy nhất

Giai đoạn 2022–2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách tiếp nhận lao động nước ngoài của Nhật Bản. Sự trỗi dậy của các quốc gia có nguồn cung lao động dồi dào như Indonesia và Nepal, cùng với việc mở rộng chương trình lao động kỹ năng đặc định cho thấy Nhật Bản đang hướng đến một thị trường lao động đa dạng và linh hoạt hơn - trong đó Việt Nam vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng không còn là nguồn cung duy nhất. Trong thời gian tới, xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp tục, đặc biệt khi Nhật Bản đẩy mạnh cải cách lao động và mở rộng tiếp nhận trong các ngành thiếu hụt trầm trọng. Điều này mở ra cả cơ hội và thách thức cho các doanh nghiệp phái cử, trong đó có Việt Nam, trong việc thích ứng với một thị trường đang thay đổi nhanh chóng.

NHẬT BẢN BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN ĐA DẠNG HÓA LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI: XU HƯỚNG NÀO ĐANG HÌNH THÀNH?